Makam Hırsı ve Riyanın Kötülüğü

İmam Gazâlî, Makam Hırsı ve Riyanın Kötülenmesi adlı bu eserinde insanın kalbini kuşatan en sinsi afetlerden ikisini ele alır: İnsanlar nezdinde değer ve itibar kazanma arzusu ile ibadetleri başkalarına gösterme tutkusu. Makam sevgisinin kaynağını, riyanın hakikatini, derecelerini ve gizli biçimlerini derin bir kalp tahliliyle açıklayan Gazâlî; yapılan amellere riyanın nasıl karıştığını, hangi durumlarda ameli bozduğunu ve ondan kurtulmak için nefsin nasıl terbiye edilmesi gerektiğini ortaya koyar. İbadeti gizlemek ile örnek olmak amacıyla açıktan yapmak arasındaki ince dengeyi; insanların övgüsü, şöhret arzusu, ilim, vaaz, fetva, yöneticilik ve hizmet gibi alanlarda ortaya çıkan ihlas tehlikelerini çarpıcı misallerle anlatır. Eser, riyadan korkarak ibadeti terk etmenin doğru olup olmadığından, insanların yanında ibadet şevkinin artmasına; günahları gizlemenin hükmünden, alim ve davetçilerin karşılaşabileceği gizli niyet afetlerine kadar pek çok hassas meseleyi ele alır. Gazâlî, kulun amel öncesinde, amel sırasında ve amel sonrasında kalbini nasıl murakabe etmesi gerektiğini gösterirken, ihlas yolunun yalnızca zahirî davranışlarla değil, nefsin en gizli yönelişlerini tanımakla mümkün olduğunu vurgular. Makam Hırsı ve Riyanın Kötülenmesi, amellerinin kabulünü önemseyen, kalbini gösterişten arındırmak ve kulluğunu yalnız Allah'a yöneltmek isteyen herkes için güçlü bir nefis muhasebesi ve ihlas rehberidir.