Zamanın Aynasında Kadın

Tanzimat, yüzü Batı’ya dönük bir hayat tasavvuru noktasında önemli bir eşik olurken, yansımaları günümüzde de hissedilen Doğu-Batı ikilemini beraberinde getirmiştir. Ardından yaşanan süreçte siyasi ve toplumsal gelişmeler romancıları sosyal meselelerden uzaklaştırırken, diğer taraftan bakışların tamamen Batı’ya çevrildiği görülür. Bunu izleyen Millî Mücadele dönemi, asırların omuzlarında şaşaalı bir medeniyetle hüküm süren Osmanlı’nın son bulması ve yeni filizlenen Cumhuriyet’in heyecanı, Türk romanının tematik seyrini belirleyen başlıca olaylardır. Bu bağlamda, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadar yaşanan çok boyutlu değişimlerin tespitinde kilit bir nokta olarak kadın kimliğinden bahsetmek zaruri görülmüştür.

Çalışmamız, 1872-1936 yılları arasında yayımlanan ve kadın kimliğinin temsil gücü dikkate alınarak seçilen eserler üzerine bina edilmiştir. Bilindiği gibi bu zaman aralığı, yakın dönem Türk tarihinin önemli dönüm noktalarını içinde barındırır. Değişim ve dönüşüm, gündelik hayat pratiklerinden başlayarak insanın ontolojik duruşuna uzanan bir seyir izler. Yüzünü artık Batı’ya çeviren bu duruş, yüzyıllardır beslendiği kaynaklarla olan rabıtasını zayıflatmıştır.

İncelememizde, bireye ve topluma bakan temel konular üzerinden değişmekte olan bu hayat tasavvurunun kadın cephesi panoramik bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Çalışmamızın, edebiyat sosyolojisine uzanan ve kadın mercekli roman okumaları bağlamında bir bakış sunabileceği kanaatindeyiz.