Uluğ Bey ve Zamanı Cilt 2 / Orta Asya Hakkında Dört İnceleme

Tahtta bir hükümdar, kuleside bir gökbilimci. Timur’un torunu Uluğ Bey, on beşinci yüzyıl Semerkant’ında çağının en büyük rasathanesini kurdu, gökyüzünün haritasını yeniden çizdi ve bin yıl boyunca aşılamayacak bir yıldız kataloğu — Zîc-i Sultânî — bıraktı. Onun Semerkant’ı, Registan’ın medreseleriyle, dünyanın dört bir yanından gelen astronomları, matematikçileri ve şairleri ağırlayan bir bilim başkentiydi. Ne var ki gökyüzünü okumakta usta olan bu hükümdar, kendi sarayının karanlık siyasetini okuyamadı: 1449’da öz oğlunun emriyle başı vuruldu — ve birlikte Timurlu hanedanının altın çağı sona erdi. Modern Şarkiyat’ın kurucusu V. V. Barthold, Birinci Dünya Savaşı’nın en zor yıllarında Petrograd’da kaleme aldığı bu olgun başyapıtında, “sarayına kapanmış gökbilimci-hükümdar” klişesinin ötesine geçerek Uluğ Bey’i kendi zamanının insanı olarak ele alıyor. Bilim ile iktidarın, gökyüzü ile kanın, dehâ ile felâketin kesiştiği unutulmaz bir hikâye — ve bir tarihçinin titiz kaleminden çıkmış, alanında hâlâ aşılamamış bir klasik.