Tarih Yazıcılık Üzerine

“… Bugün, İslam dünyasının dedelerinin muhteşem tarihçiliğini inceleyenlerin, İbn Haldun’un ve Reşîdüddin’in kullandığı kaynaklara ulaşacak filolojik birikimleri yoktur.

İkinci bir sebep, doğrudan doğruya muhteva ile ilgilidir. İslam coğrafyasının tarihine evveli ve ahiriyle intibak etmeyen, hatta merakı dahi sınırlı olan çağdaş Müslüman dünyanın, Orta Çağ İslam dünyasının mütebahhirlerinin tecessüsüne ulaşmaları ve onları kavramaları bile mümkün görünmüyor.

Endülüslü İbn Haldun’un zamanları ve mekânları kapsayan merak ve bilgisi ya da Horasanlı Şehristânî’nin [B]Kitâbü’l-Milel ve’n-Nihal[/B]’indeki gibi dinlere dair tecessüs ve bilgisinin muadilini bulmak bugün çok zordur.

Batı musikisi, İtalya ve Batı Avrupa’nın ürünü olarak orijinal bir doğuş ve sıçramadır. Ancak genel olarak bilimler ve felsefenin her dalında olduğu gibi, tarih yazıcılığında da Akdeniz’in doğusu ve batısı arasında bir çizgi kopukluğu veya eskinin reddine dayalı bir hamle ve yeniden doğuştan söz edilemez.

Akdeniz dünyasının tarihçiliği mütemadi bir çizgi takip eder. Büyük tarihçi portreleri sırf Rönesans sonrasına mahsus değildir. İslam Orta Çağı’nda da bunun parlak örnekleri mevcuttur. Hatta İslam Orta Çağı’nın büyük portreleri, bir ölçüde eski Yunan ve Roma’nın büyük portreleriyle birbirlerine daha yakındır.

Hümanizmanın klasik Yunan-Roma’yı izleyen Rönesans dünyasından ibaret olamayacağı anlaşılmalıdır. İbn Haldun’suz ve İdrisî’siz bir hümanizma düşünülemez.”