Osmanlı Toplumunda Ötekileştirme Düşmanlık ve Nefret

Osmanlı İmparatorluğu’nun çokdinli, çokdilli ve çokuluslu yapısından

bahsedilirken genellikle “hoşgörü,” “toplumsal huzur” ya da “uyum içinde

birlikte yaşayabilme” gibi olumlu kavramlar kullanılır. Peki sahiden de

durum bu kadar tozpembe miydi? Gerçekten Osmanlı toplumunun

önemli belirleyici bir özelliği hoşgörü ve uyum içinde olması mıydı? Hakan

T. Karateke, H. Erdem Çıpa ve Helga Anetshofer’in derlediği ve birçok

tarihçinin katkı sunduğu, Osmanlı Toplumunda Ötekileştirme, Düşmanlık ve

Nefret (16.-18. Yüzyıllar), bu romantik bakış açısına daha realist yaklaşımlar

geliştiriyor. Yazarlar, dinî ve toplumsal grupların, milliyetçi ideolojilerin

yayılmasından önce de, “öteki” ve “yabancı” gibi görülenlere karşı duyduğu

tahammülsüzlüklerin yaygınlığına dikkat çekiyor. Kökleşmiş önyargıların

ötesinde, güncel gerilimler, toplumsal ve ekonomik dalgalanmalardan

beslenebilen farklı olumsuzluklara işaret ederek, “Osmanlı Barışı”nın çok

daha karmaşık bir şekilde tanımlanması gerektiğini ileri sürüyorlar.

“Tabii ki, antipatinin çok değişik biçimleri ve şiddet dereceleri var. Yelpazenin

bir ucunda sistematik devlet zulmü, tehcir ve şiddetin, diğer ucunda ise

günlük hayattaki aşağılamaların ya da mesela ticaret ilişkilerinde görülen

güvensizliğin yer aldığını düşünebiliriz. Elinizdeki çalışma Osmanlı

toplumunu oluşturan cemaatler arasındaki karşılıklı antipatilerin ne

gibi şekiller alabileceğini anlamayı ve bu duyguları 19. yüzyıl öncesinde

Osmanlı toplumu özelinde konumlandırmaya yönelik tarihsel bir yaklaşım

geliştirmeyi amaçlıyor.