Osmanlı'nın Son Döneminde Diplomasi ve İstihbarat Savaşları 1896 Yasaklı Telgraflar, Mektuplar, Gizli Örgütler ve Yıldızın Ajanları

1890’ların Doğu Meselesi, Avrupa diplomasisinin kendi çıkarlarıyla yüzleştiği geniş bir güç mücadelesidir. Malcolm MacColl; Abdülhamid yönetimini, Ermeni meselesini ve Büyük Devletlerin İstanbul üzerindeki hesaplarını İngiliz parlamento konuşmaları, diplomatik yazışmalar, telgraflar ve basın tartışmaları üzerinden izler. Gladstone, Salisbury, Bismarck, Rosebery ve Rus devlet adamları etrafında gelişen tartışma, insani müdahale söylemiyle devlet çıkarlarının nasıl iç içe geçtiğini gösterir. MacColl’un anlatısında Yıldız Köşkü, Osmanlı siyasetinin merkezi olduğu kadar Avrupa başkentlerini birbirine bağlayan diplomatik gerilimin de odak noktası olmaktadır. İngiltere’nin Kıbrıs ve Mısır siyaseti, Rusya’nın Osmanlı Hristiyanları üzerindeki tarihsel iddiaları, Avusturya ve Almanya’nın hesapları ile “Avrupa Uyumu” düşüncesi aynı siyasi tablonun parçaları olarak ele alınır. Yazar özellikle İngiltere’nin Osmanlı politikasındaki değişimi sorgularken Kırım Savaşı’na kadar uzanan tarihsel çizgiyi yeniden değerlendirir. MacColl tarafsız bir gözlemci değildir; Osmanlı yönetimine karşı son derece sert, müdahaleci ve belirgin biçimde polemikçi bir tutuma sahiptir. Bu nedenle metin, Viktorya dönemi Britanya’sında Doğu Meselesi’nin hangi kavramlar, korkular ve çıkarlar üzerinden tartışıldığını göstermesi bakımından da dikkat çekicidir.