İhtida Ve İrtidad 19. Yüzyıl Osmanlı Devletinde

“Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. yüzyıldaki ihtida [Müslümanlığı

kabul etmek] ve irtidad [Müslümanlıktan dönmek, başka bir dini

seçmek] vakalarının daha önceki ihtida ve irtidad vakalarından farkı

neydi? İnsanlar neden geri çekilmekte olan bir inanca giriyorlardı?

Makedonya’daki bir keçi çobanının, diyelim 1657’de Müslümanlığı

seçmesi, 1876’da aynı coğrafi bölgedeki bir keçi çobanının Müslüman

olmasından neden çok farklıydı?”

Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde ihtida ve irtidad

politikalarına odaklanan bu araştırma, 19. yüzyıl Osmanlı bağlamında

ihtida ve irtidadı farklı kılan noktaları inceleyerek, etnik milliyetçilik,

vatandaşlık, hayalî cemaate dahil olmak, hayalî cemaatten dışlanmak

ve kimlik inşasının sosyal politikası kavramları aracılığıyla kapsamlı bir

tartışma yürütüyor.

Selim Deringil, bir yandan farklı etnik, milli ve dinî cemaatlerin

19. yüzyıl boyunca yaşadıkları dönüşümleri, bu dönüşümler sırasında

biçimlenen milliyetçi perspektifleri ihtida ve irtidad vakaları etrafında

ele alırken diğer yandan Osmanlı İmparatorluğu’nun bu vakalar

karşısındaki tavrını Tanzimat’tan itibaren değişen ve sabit kalan

araçlar ve yaklaşımlar aracılığıyla değerlendirmeye tâbi tutuyor.

Osmanlı devletinin ihtida ve irtidad karşısında tercih ettiği, yürüttüğü,

görmezden geldiği ya da ısrarcı olduğu noktaları ele alarak,

imparatorlukta Tanzimat’tan itibaren tebaaya/vatandaşlara yaklaşım

konusunda yaşanan süreklilik, değişim ve kesintileri de gözler önüne

seriyor.