Ayasluklu Heraklit

Heraklitos, hakikatin hazır cevaplarda değil, sürekli uyanıklık hâlinde aranabileceğini söyleyen ilk düşünürlerden biridir. Ona göre çoğunluğun kanaati güvenilir değildir; duyular aldatır, ezberler köreltir. Bilgelik, insanın kendi içine yönelmesiyle başlar. İyonya’nın bu sert ve yalnız filozofu, evrenin temelini değişmeyen bir tözde değil, değişimin kendisinde bulur. Tales’in suya, Anaksimandros’un belirsizliğe yüklediği ilk ilkeyi Heraklitos ateşle düşünür: Yanan, dönüşen, yerinde durmayan bir ilke. Ateş, onun için maddenin değil, oluşun dilidir. Her şey akar. Karşıtlar çatışır ve bu çatışmadan düzen doğar. Varlık, durarak değil değişerek vardır. Ayasluklu Heraklit, fragmanlarıyla okuru rahatlatmaz; huzursuz eder. Çünkü bu metinler anlaşılmak için değil, düşünmeyi yeniden başlatmak için yazılmıştır.